W dniach 8–11 października 2026 r. w Brukseli i Comblain-la-Tour spotkali się przedstawiciele 32 organizacji członkowskich EUWP – największych, najbardziej wpływowych i mających najdłuższe tradycje organizacji polonijnych w Europie – oraz goście z innych kontynentów. Forum Polonii Europejskiej, zorganizowane przez Europejską Unię Wspólnot Polonijnych, połączyło debatę o przyszłości polskich społeczności za granicą z wyborem nowych władz Rady Polonii Świata.

W obradach uczestniczyli liderzy organizacji polonijnych, przedstawiciele instytucji publicznych, parlamentarzyści oraz badacze migracji. Rozmowy dotyczyły relacji Polonii z państwem polskim, zmiany pokoleniowej w organizacjach i potrzeby ściślejszej współpracy ponad granicami. Wszystkie wnioski z paneli zostaną wydane w ciągu czterech tygodni w dokumencie pokonferencyjnym „Głosy Polonii Europejskiej”.

Otwarcie w Ambasadzie RP w Brukseli

Forum rozpoczęło się w czwartek, 8 października, w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Brukseli. Konferencję otworzyła chargé d’affaires Barbara Nieciak, która w imieniu gospodarzy powitała gości i serdecznie przyjęła wszystkich uczestników w Ambasadzie.

W otwarciu wzięli udział przedstawiciele środowisk polonijnych, Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Do Brukseli przyjechały także delegacje Kongresu Polonii Amerykańskiej i Kongresu Polonii Kanadyjskiej.

List do uczestników skierowała Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska. Podkreśliła w nim znaczenie spotkania, łączącego aktywnie działające organizacje polonijne z całej Europy i zachęciła je do otwierania się na młodsze pokolenia.

Od „Monitorów Emigracji” do dziś

Czwartkowy wieczór zamknął panel otwierający „Od Monitorów Emigracji do dziś – jak zmieniła się Polonia w Europie w ostatnim piętnastoleciu”, moderowany przez Wojciecha Białka.

Panel nawiązywał do cyklu konferencji „Monitor Emigracji Zarobkowej”, które EUWP prowadziła w latach 2009–2015. Odbyło się sześć edycji: w Londynie (2009), Malmö (2010), Berlinie (2012), Rzymie (2013), Wiedniu (2014) i Brukseli (2015). Ich tematy pokazują drogę, jaką przeszła polska emigracja po wejściu do Unii. Pierwsze spotkania dotyczyły potrzeb nowej emigracji zarobkowej i powrotów, kolejne – pracy w czasach kryzysu, edukacji młodzieży i swobody przepływu osób. Ostatnia edycja, w Brukseli, mówiła już o Polakach jako aktywnych obywatelach Europy, współtworzących życie publiczne państw, w których mieszkają.

Forum Polonii Europejskiej 2026 zamknęło w ten sposób symboliczną klamrę. Po jedenastu latach rozmowa o Polonii w Europie wróciła do Brukseli, w miejsce, w którym zakończył się cykl „Monitorów”. EUWP działa od [rok założenia] r. i w ciągu ostatnich lat zorganizowała szereg konferencji poświęconych Polonii w Europie, a tegoroczne Forum było symbolicznym powrotem do formuły „Monitora Emigracji Zarobkowej” w nowej odsłonie.

W panelu wzięli udział Tadeusz Pilat, honorowy prezydent EUWP i uczestnik dawnych „Monitorów”, Alicja Donimirska ze Zjednoczenia Polskiego w Wielkiej Brytanii, Dagmara Bobak, dyrektor Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ, oraz Piotr Adamiuk, konsul generalny RP w Brukseli.

Pierwsza część rozmowy zestawiła pamięć z teraźniejszością. Tadeusz Pilat mówił o tym, czemu służyły „Monitory” i które z ówczesnych diagnoz potwierdziło życie. Alicja Donimirska spojrzała na nie oczami młodszej emigracji, która zna je tylko z opowieści, i opisała, jak po Brexicie zmieniły się warunki działania Polonii w Wielkiej Brytanii.

Druga część dotyczyła instrumentów polityki polonijnej. Dagmara Bobak mówiła o tym, na jakiej wiedzy o Polonii europejskiej opiera się projektowanie wsparcia i w jakiej formie informacja od organizacji jest dla ministerstwa naprawdę użyteczna. Konsul Piotr Adamiuk opowiedział, co widać z perspektywy placówki, która ma najbliższy kontakt z Polakami w Belgii, i z jakimi sprawami przychodzą oni dziś do konsulatu.

Po pytaniach z sali każdy z panelistów odpowiedział na jedno pytanie zamykające. Z rozmowy wyłonił się wspólny wniosek: Polonii i instytucjom brakuje regularnej, metodycznej rozmowy, takiej, jaką kiedyś zapewniały „Monitory”.

Czy potrzebna jest więc nowa konferencja? Wnioski z panelu i z dalszych obrad Forum są jednoznaczne: tak, jest na nią wyraźne miejsce i merytoryczna potrzeba. Nie powinna to być jednak proste wznowienie dawnego formatu ani wydarzenie wyłącznie reprezentacyjne. Powinno to być cykliczne forum konsultacyjno-analityczne, którego wyniki przekładają się na wdrażanie strategii na lata 2025–2030, konkursy grantowe, pracę placówek dyplomatycznych i działalność organizacji polonijnych.

Takie forum nie miałoby powtarzać znanych postulatów. Miałoby odpowiadać na pytanie, czy instrumenty polityki polonijnej rzeczywiście odpowiadają na życie Polaków w Europie w 2026 roku. Jako nazwę zaproponowano „Monitor Polonii Europejskiej” lub „Monitor Migracji i Polonii Europejskiej”. Szersza nazwa niż dawny „Monitor Emigracji Zarobkowej” lepiej opisuje dzisiejsze środowiska polskie: to nie tylko pracownicy migrujący, ale też rodziny, studenci, przedsiębiorcy, naukowcy, aktywiści, profesjonaliści i kolejne pokolenia urodzone za granicą.

Bruksela: Parlament Europejski

W piątek, 9 października, uczestnicy odwiedzili Parlament Europejski. Przyjął ich europoseł Michał Kobosko, który współpracuje z organizacjami polonijnymi. Wyraził gotowość do dalszej współpracy i podkreślał, jak ważne jest otwieranie się organizacji na młodych.

Po wizycie uczestnicy się rozdzielili. Delegaci na Walny Zjazd Rady Polonii Świata udali się na obrady, a pozostali wyruszyli na spacer edukacyjny śladami polskimi po Brukseli. Wieczorem przenieśli się do Domu Polonii „Millennium” Polskiej Macierzy Szkolnej w Comblain-la-Tour, gdzie odbyła się zasadnicza część debat. Piątkowy dzień zakończył wieczorek kulturalny, którego częścią był koncert skrzypcowy.

Polonia partnerem, nie tylko odbiorcą wsparcia

Przewodnią myślą Forum była zmiana relacji Polonii z instytucjami w Polsce. Dzisiejsze środowiska polskie za granicą nie ograniczają się do pielęgnowania języka i kultury. Wspierają kontakty gospodarcze i społeczne, budują wizerunek Polski i reprezentują interesy Polaków w krajach zamieszkania.

O tym, jak przełożyć ten potencjał na realny wpływ, rozmawiano w panelu „Głos Polonii w polityce polonijnej – czy możemy mieć silniejszy głos i własną reprezentację?”. Moderował go Wojciech Białek. Wprowadzenie eksperckie wygłosił prof. Bartłomiej Michalak z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a w dyskusji udział wziął senator Kazimierz Michał Ujazdowski, przewodniczący senackiej Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą. Wystąpili także Ghervazen Longher, poseł reprezentujący mniejszość polską w parlamencie Rumunii, oraz Jakub Stępień, prezes Forum Polonii w Austrii, który mówił z perspektywy młodego pokolenia.

Punktem wyjścia był tak zwany „syndrom Okręgu 19”. Głosy Polaków z Londynu, Chicago czy Berlina dolicza się do warszawskiego okręgu wyborczego nr 19. Wysoka frekwencja za granicą podnosi więc frekwencję w stolicy, ale nie przekłada się na posłów, którzy reprezentowaliby interesy stricte polonijne. Jako rozwiązanie minimum rozważano zwiększenie liczby mandatów w Okręgu 19 tak, by odzwierciedlały liczbę głosujących za granicą – swoisty „mandat polonijny”.

Następnie paneliści przyjrzeli się praktyce innych państw. Włochy mają wydzielony okręg zagraniczny, Circoscrizione Estero, z gwarantowaną liczbą deputowanych i senatorów. Francuzi mieszkający poza krajem wybierają 11 deputowanych w osobnych okręgach jednomandatowych. Rumunia zapewnia diasporze stałą reprezentację posłów i senatorów wybieranych wyłącznie przez obywateli za granicą. Ghervazen Longher przybliżył, jak w praktyce działa odrębny okręg dla diaspory rumuńskiej, i przedstawił perspektywę wyborów w kontekście mniejszości narodowych. Pytanie brzmiało, czy któryś z tych wzorców da się przenieść na grunt polskiego prawa wyborczego.

Trzecia część dotyczyła polskich prób i barier ustrojowych. Omówiono dotychczasowe projekty ustaw o okręgu zagranicznym, w tym inicjatywy senackie i obywatelskie. Dyskutowano, czy odrębny okręg dla Polonii wymagałby zmiany Konstytucji ze względu na zasady powszechności i równości wyborów. Mówiono też o napięciu między tradycyjną rolą Senatu jako opiekuna Polonii a tym, że realna władza ustawodawcza należy do Sejmu.

Panel zakończyła rozmowa o drodze do zmian: jak skutecznie zabiegać o reformę i co jest dziś bardziej realne – osobny okręg zagraniczny czy plan minimum, czyli więcej mandatów w Okręgu 19.

Organizacje, wolontariat, edukacja i młodzi

O kondycji organizacji polonijnych i przyszłości struktur federacyjnych rozmawiano w panelu moderowanym przez Dominika Roszaka, prezesa Kongresu Polonii Kanadyjskiej. W dyskusji udział wzięli Tadeusz Pilat, Alicja Donimirska, Helena Legowicz i Zenka Bańkowska ze Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Perspektywę badawczą przedstawiła prof. Magdalena Lesińska z Ośrodka Badań nad Migracjami UW.

Pierwsza część dotyczyła codzienności organizacji. Paneliści mówili o starzeniu się dawnej emigracji, demobilizacji, braku wolontariuszy i spadku motywacji. Zwracali uwagę, że w trzecim pokoleniu słabnie chęć nauki języka polskiego, i pytali wprost: gdzie jest młodzież? Mówiono też o kryzysie przywództwa i o tym, jak organizacje mają sprofesjonalizować swoje działanie, by rządy państw europejskich i Rzeczpospolita traktowały je jak poważnego partnera.

Druga część poświęcona była roli EUWP w budowaniu ponadnarodowej sieci organizacji polonijnych. Dyskutowano, jak Unia jako organizacja parasolowa może realnie wspierać swoich członków. Rozmawiano również o tym, jak skutecznie zabiegać o sprawy Polonii w instytucjach krajów zamieszkania i na poziomie europejskim.

Kolejny panel, „Wolontariat polonijny w Międzynarodowym Roku Wolontariatu – jak wzmacniać zaangażowanie społeczne i włączać młodych”, moderowała Aneta Kubas z Irlandii. Panelistkami były Karolina Kosowska, trenerka Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji w programie Europejskiego Korpusu Solidarności, Paulina Purzewska z Młodzieżowej Rady Polonijnej, Anna Gawryś, prezes BliMEd w Norwegii, oraz Lesia Jermak, prezes Związku Polaków na Ukrainie.

Dyskusja zaczęła się od pytania, po co młodym wolontariat. Najczęściej z powodów praktycznych – dla punktów do CV i jako atut przy rekrutacji do liceum czy na studia – ale też dla poczucia realnego wpływu, okazji do ćwiczenia wystąpień publicznych i rozwoju osobistego.

Anna Gawryś mówiła o profesjonalizacji organizacji. Wolontariusz powinien wiedzieć, za jaką „działkę” odpowiada i do kogo się zgłosić, a osoba z choćby półrocznym doświadczeniem przy projekcie może już szkolić kolejne. Brak takiej jasności, niesłuchanie głosu młodych i zamknięcie na nowe trendy to – jak wskazywano – główne powody, dla których młodzi się zniechęcają.

Karolina Kosowska przedstawiła Europejski Korpus Solidarności i Projekty Solidarności – od rejestracji, przez bazę organizacji partnerskich, po dwa terminy naborów w roku – oraz przykłady zrealizowanych projektów, m.in. szkółkę skateboardingu i siłownię dla młodzieży. Lesia Jermak podkreślała, że projekty muszą być świeże i bliskie zainteresowaniom młodych. Przykładem jest „Polska Szafa”, pokaz mody oparty na polskiej tradycji. Mowa była też o nowych technologiach, np. okularach VR do wirtualnego spaceru po Polsce.

Ważnym punktem panelu była prezentacja kampanii „Twarze wolontariatu polonijnego”, projektu EUWP, który przedstawiła Lesia Jermak ze Związku Polaków na Ukrainie. Kampania pokazuje konkretnych ludzi, którzy na co dzień poświęcają swój czas organizacjom polonijnym: prowadzą szkoły, organizują wydarzenia, pomagają rodakom. Jej celem jest docenienie ich pracy i pokazanie, że to właśnie wolontariusze są siłą napędową życia polonijnego.

Kampania ma też zachęcać innych, zwłaszcza młodych, do zaangażowania. Historie opowiadane przez samych wolontariuszy przekonują skuteczniej niż apele. Kolejnym etapem projektu będzie grudniowe spotkanie uczestników kampanii, zorganizowane z okazji Międzynarodowego Dnia Wolontariusza.

Z sali pytano, jak docierać do młodych wolontariuszy i co wolontariat dał samym panelistkom. Wymieniały pewność siebie, lepsze wystąpienia publiczne i lepszy angielski, poczucie przynależności, umiejętność zagospodarowania czasu i nowe przyjaźnie.

Panel zakończył się rekomendacjami dla organizacji polonijnych: jasno dzielić role, budować wewnętrzne ścieżki liderskie, korzystać z programów unijnych, projektować ofertę z myślą o realnych potrzebach młodych, pytać ich o zdanie i doceniać wolontariuszy, choćby przez kampanię „Twarze wolontariatu polonijnego”.

Panel „Edukacja polonijna – rola Macierzy we wzmacnianiu nauczania języka polskiego i we współpracy z instytucjami w Polsce” prowadził Tadeusz Pilat, honorowy prezydent EUWP. Panelistami byli przedstawiciele Macierzy z różnych krajów Europy: Barbara Wojda (Macierz w Belgii), Elżbieta Barrass (Macierz w Wielkiej Brytanii), Maria Tiszkowska (Związek Polaków na Białorusi), Joanna Ellies (Macierz w Niemczech) i Marek Bystroń (Macierz Szkolna w Republice Czeskiej). Rozmawiano o modelach wsparcia szkół społecznych, które w wielu krajach są podstawą nauczania polskiego poza Polską. Omówiono także, jak ujednolicić standardy jakości nauczania i jak lepiej układać współpracę szkół z instytucjami w Polsce.

Równolegle odbyły się warsztaty „Młodzi w organizacjach polonijnych”, które moderowała Paulina Purzewska z Belgii. Uczestnicy poznali przykłady ciekawych projektów polonijnych z różnych krajów Europy. Potem rozmawiali o tym, czego młodzi potrzebują, żeby chcieć angażować się w działalność organizacji.

We wszystkich rozmowach wracał temat sukcesji. Coraz więcej młodych Polaków dorasta poza Polską, na styku kultur i języków. Organizacje, które chcą ich przyciągnąć, muszą łączyć tradycyjne formy działania z nowoczesną komunikacją i dać młodym realny wpływ na swoje kierunki.

Nowe władze Rady Polonii Świata

Równolegle z Forum obradował Walny Zjazd Sprawozdawczo-Wyborczy Rady Polonii Świata. Delegaci z różnych kontynentów podsumowali kadencję i wybrali nowe władze.

Przewodniczącym Rady został Frank Spula z USA. Wiceprzewodniczącymi wybrano Tadeusza Pilata ze Szwecji, reprezentującego w Prezydium EUWP, oraz Dominika Roszaka z Kongresu Polonii Kanadyjskiej. Sekretarzem została Małgorzata Kwiatkowska, prezes Rady Naczelnej Polonii Australijskiej. Funkcję skarbnika zachował Aleksander Zając, prezes Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech.

„Orzeł Niepodległości” dla Tadeusza Pilata

Najbardziej uroczystym momentem Forum było wręczenie Tadeuszowi Pilatowi „Orła Niepodległości”, najwyższego wyróżnienia EUWP. Pilat przez wiele lat kierował Unią, dziś jest jej honorowym prezydentem i wiceprzewodniczącym Rady Polonii Świata.

Wyróżnienie zbiegło się z jubileuszem 80. urodzin laureata. Ten, który przez lata gratulował innym, sam stanął w centrum podziękowań.

Rada Prezesów EUWP

W sobotę w Comblain-la-Tour obradowała także Rada Prezesów EUWP. O jej decyzjach piszemy w osobnym artykule.

Od deklaracji do działania

Po zakończeniu Forum Prezydent EUWP Barbara Wojda podsumowała:

„Za nami wyjątkowy i przełomowy moment w życiu Polonii – konferencja Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych oraz wybory do Rady Polonii Świata. Pragnę z całego serca podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do organizacji tych ważnych wydarzeń i sprawili, że przebiegły one pomyślnie, w atmosferze współpracy, jedności i wzajemnego szacunku.

Dziękuję za zaangażowanie, poświęcony czas, życzliwość i ogrom pracy włożonej w realizację tego przedsięwzięcia. To dzięki Państwa wspólnemu wysiłkowi mogliśmy przeżyć tak ważne chwile dla naszej polonijnej społeczności.”

Forum zakończyło się w niedzielę, 11 października. Połączenie go ze zjazdem Rady Polonii Świata pozwoliło wielu delegatom wziąć udział w obu wydarzeniach podczas jednej podróży. Najważniejszym owocem Forum będzie dokument pokonferencyjny „Głosy Polonii Europejskiej”. W ciągu czterech tygodni ukażą się w nim wszystkie wnioski z paneli oraz materiały panelistów.

Zadanie publiczne finansowane ze środków budżetu państwa w części, której dysponentem jest Kancelaria Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, przyznanych za pośrednictwem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”.

Skontaktuj się 

Cookies

Prawa autorskie

Polityka prywatności